زباندانى فرصت : او زبان انگليسى را از سحاب شاعر - پسر حجاب - استفاده كرد و به قول خودش : « . . . زبان انگليسى را كامل نمود . . . « 1 » » فرصت بعضى ترجمه‌هاى خود را از تاريخ گوبينو در آثار عجم آورده است « 2 » و اغلب اشاره مىكند كه : « . . . در تاريخ انگريزى ديدم ، نوشته بود . . . » « 3 » . فرصت گاهى نيز انگليسى را تدريس مىكرد ؛ چنان كه در احوال مدرك مىنويسد كه : « جناب مدرك . . . در اوقاتى كه در بوشهر بودم ، بعض از علوم ادبيه و پاره‌اى از زبان انگريزى را از فقير مىآموخت . . . » « 4 » بعلاوه فرصت زبان فرانسه و عربى را نيز مىدانست و به تصريح خودش : « قليلى هندى هم مىفهميد . . . » « 5 » . « . . . لغت لب كه فارسى است ، در انگليسى ليپ گويند و در فرانسه لور . . . » « 6 » . خط ميخى و پهلوى و يونانى : فرصت علاقه‌اى شگفت‌آفرين به تاريخ باستانى و خطوط و زبانهاى كهن ايرانى دارد و مىتوان او را يكى از ايرانيان پيشگام در تعليم و تعلم اين مسائل دانست ؛ به همين جهت در شيراز ، در محضر مدير هلندى تجارتخانهء Hots - كه دنلوپ Dunlop ، نام داشت و به قول فرصت ، از جمله اشخاص نيك و مهربان بود . . . - رسم خطوط ميخى را آموخت « 7 » و پس از چندى ، با آقاى دكتر مان ( Dr . Mann ) آلمانى آشنا شد كه خود دربارهء وى مىنويسد : « . . . چندى قبل و پس از تأليف كتاب آثار عجم ، حكيمى دانشمند و سيّاحى بيمانند ، موسوم به دكتر من آلمانى ، به شيراز جنّت طراز آمد كه تحصيل زبان سيوندى و كلانى و عبدوئى و

--> ( 1 ) . همانجا ، ص 558 . ( 2 ) . همانجا ، ص 573 به بعد . ( 3 ) . همانجا ، حاشيهء ص 81 . ( 4 ) . همانجا ، ص 373 . ( 5 ) . جغرافى هندوستان ، ص 58 . ( 6 ) . آثار عجم ، ص 140 . ( 7 ) . آثار عجم ، ص 539 .